Château des Milandes. Een leven vol glitter, strijd en tegenstellingen

Zangeres, danseres, activiste, comédienne, één van de eerste zwarte filmsterren, ondernemer én moeder van twaalf geadopteerde kinderen. Josephine Baker werd straatarm geboren in de Verenigde Staten, door Hitler uitgeroepen tot ‘zwarte duivel’ en groeide uit tot de beroemdste revuester van Parijs. Daar kwamen later nog spion voor het Franse verzet en voorvechter van gelijke rechten bij.

Weinig mensen leefden zoveel levens als Josephine Baker, een vrouw die mij als jong meisje wist te intrigeren.

Voor haar complete verhaal reizen we af naar Château des Milandes, haar thuisbasis in de Dordogne. Midden in het bos ontvouwt zich niet alleen het verhaal van haar succes, maar ook haar grootste droom en haar diepste verdriet.

Een leven vol glitter, strijd en tegenstellingen

Al bij aankomst voelt Château des Milandes anders dan de vele kastelen in de Dordogne. Natuurlijk zijn er de torens, de Franse tuin, inclusief een heuse roofvogelshow, maar dit kasteel draait niet om koningen of veldslagen. Het draait om één vrouw die haar tijd ver vooruit was.

Van bananenrokje tot wereldster

In 1925 verruilt Josephine Baker het racistische Amerika voor vrijheid in Frankrijk. Daar kreeg ze de controle over haar carrière, contracten en haar eigen inkomsten. Ze verruilde beperkingen voor kansen, maakte van haar ballingschap haar kracht en herschreef voorgoed haar nalatenschap.

Ze verovert Parijs met haar optredens in het Théâtre des Champs Élysées en later de Folies Bergère. Schaars gekleed combineert ze de charleston met wilde, sensuele én clowneske bewegingen. Ze speelt bewust met stereotypen en vooroordelen. Het publiek kan zijn ogen niet van haar afhouden.

Duizenden poppen met bananenrokjes worden verkocht. Er verschijnen zelfs cosmeticaproducten als Bakerskin, een lotion die de huid een gebruinde teint geeft, en Bakerfix, waarmee vrouwen hun kapsel net zo glad proberen te krijgen als dat van hun idool. Couturier Jean Dessès ontwerpt haar spectaculaire jurken. Ze groeit uit tot modeicoon, filmster én ondernemer, lang voordat dat woord bestond. Ook kocht ze omliggende terreinen en panden op en werd er in de aanleg geïnvesteerd van een park dat toeristen uit de hele wereld moet trekken, le village du Monde.

Nog altijd zie je haar impact en invloed terug. Artiesten als Madonna en Beyoncé verwijzen in optredens en kostuums naar Josephine Baker. Ze was niet alleen een entertainer, maar een trendsetter die kunst en maatschappelijke verandering wist te verbinden.

Achter de glamour schuilt een spion

Wie alleen de glitter kent, kent maar de helft van haar verhaal. Wist je bijvoorbeeld dat ze tijdens de Tweede Wereldoorlog ook haar leven riskeerde als spion?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt Baker haar wereldfaam als dekmantel voor het Franse verzet. Geheime informatie schrijft ze met onzichtbare inkt tussen haar bladmuziek en foto’s van Duitse militaire installaties verstopt ze tussen haar kleding. Grenswachters herkennen de beroemde artieste direct, maar ze komt er keer op keer mee weg door ze te overspoelen met handtekeningen en hen te laten vergeten om haar koffers te openen of huis te doorzoeken naar onderduikers.

In Frankrijk wordt Josephine Baker onderscheiden met de Croix de Guerre en de Légion d’Honneur.

Een droom die hier werkelijkheid moest worden

Het meest indrukwekkende deel van het bezoek is misschien wel haar gezinsleven. Om te bewijzen dat mensen van verschillende rassen, religies en culturen vreedzaam samen kunnen leven adopteert Josephine twaalf kinderen uit alle delen van de wereld. Haar Rainbow Tribe. Of zoals zij het liever noemde, haar Village du Monde.

In 1957 verschijnt zelfs het kinderboek De Regenboogkinderen, dat ze samen met de Nederlandse schrijver en illustrator Piet Worm maakt.

Wanneer we tijdens de rondleiding langs de kinderkamers lopen, probeer ik me voor te stellen hoe hier ooit twaalf giechelende kinderen door de gangen renden. Natuurlijk was Josephine veel weg. Ze reisde de wereld over om op te treden en het enorme landgoed financieel draaiende te houden. Nanny’s en personeel namen een groot deel van de dagelijkse zorg op zich. Toch voel je dat dit haar grootste project was. Niet haar carrière, maar haar regenboog gezin.

Chanteuse. Courageuse. Coquette.

Bij het bezoek aan Château des Milandes luister ik aandachtig naar de verhalen over Joséphine Baker. Te beginnen met haar eerste huwelijk op dertienjarige leeftijd. Vandaag zou dat flink wat stof doen opwaaien.

In de kamer vol extravagante jurken blijf ik extra lang rondkijken. Ik wil niets missen. Vooral bij het beroemde bananenrokje blijf ik staan. Dit is het rokje waarmee ze vriend en vijand wist te verbazen. Foto’s mochten er niet gemaakt worden, vandaar dat hier geen beelden van zijn.

Ook de badkamers vertellen haar verhaal. De eerste is uitgevoerd met zwarte tegeltjes en bladgouden accenten, geïnspireerd op de verpakking van haar favoriete parfum. De tweede badkamer is juist gebaseerd op Dior. Twee totaal verschillende ruimtes, maar allebei passen ze bij haar liefde voor mode, parfum en glamour.

Toch zit er achter die luxe een minder glanzend verhaal. In financieel moeilijke tijden zou Joséphine zelfs gouden tegels uit haar badkamer hebben laten verwijderen om ze als onderpand bij de bank te gebruiken. Haar schulden liepen steeds verder op.

Het sprookje houdt heel verdrietig geen stand.

Josephine leeft royaal, geeft gul aan anderen en blijft investeren in haar droom. Tegelijkertijd spreekt ze zich openlijk uit tegen racisme. Dat kost haar opdrachten en inkomsten. In 1968 werd het château uiteindelijk gedwongen verkocht voor 270.000 Franse francs, terwijl het domein kort daarvoor nog op zo’n 8 miljoen francs werd geschat.

Achter die zwarte tegeltjes en het bladgoud zit dus niet alleen glamour. Het vertelt ook het verhaal van een vrouw die letterlijk delen van haar droom moest verkopen om hem overeind te houden.

Aan het einde van de route kom je in de feestzaal. Op de vleugel staat een fles Moët & Chandon klaar alsof het diner ieder moment kan beginnen. Een wassen beeld van Josephine kijkt de ruimte in. Met een beetje fantasie zie ik de zaal vollopen met vrienden als Grace Kelly, Jacques Brel, kunstenaars, Frida Kahlo, (tevens haar minares), diplomaten en beroemdheden die hier ooit samenkwamen.

Een gevallen ster

In het winkeltje voor commerciële souvenirs schuifel ik tussen de andere toeristen naar buiten. Hier ga ik op zoek naar de stoeptreden.

Hier zit ik dan, met mijn eigen tribe. Precies hier bracht Joséphine Baker een nacht door nadat ze uit haar eigen huis was buitengesloten. Nadat het château was verkocht, weigerde ze te vertrekken en barricadeerde ze zich in de keuken. Toen ze even een glaasje water wilde halen, werd de deur achter haar gesloten. De toegang tot haar eigen huis werd haar geweigerd. Ze bleef die nacht op deze stoep.

Met haar verhaal nog vers in ons hoofd, denk ik aan de wereldster die ooit voor volle zalen stond en hier noodgedwongen de nacht doorbracht. Eén vrouw. Eén stem. En een enorme impact.

Dankzij haar goede vriendin prinses Grace van Monaco krijgt ze later onderdak in Roquebrunne en weet ze haar leven opnieuw op te bouwen.

Onze bevindingen

Château des Milandes is een plek waar geschiedenis persoonlijk wordt, glamour naast verdriet staat en moed naast kwetsbaarheid bestaat.

Je bezoekt niet alleen de kamers van Josephine Baker, maar wandelt door het leven van een vrouw die zichzelf telkens opnieuw uitvond. Van straatarm meisje uit St. Louis tot wereldster, van verzetsheld tot activiste, kasteelvrouw en vrouw zonder thuis. Ze viel, stond weer op en bleef glimlachen zonder spijt van haar levenspad.

Juist daarom blijft haar verhaal je bij. Niet omdat ze beroemd was, maar omdat ze liet zien dat moed, overtuiging en menselijkheid uiteindelijk een veel grotere nalatenschap vormen dan welk kasteel dan ook.

Tuinen en roofvogelshow

Sinds 2001 is Château des Milandes opengesteld voor het publiek en ingericht met een permanente tentoonstelling over het leven van de legendarische danseres, zangeres, vrijheidsstrijdster en publieke figuur Joséphine Baker. Je ziet er haar kostuums en haar privévertrekken en het verhaal van haar leven wordt er op een beeldende wijze verteld, ook in het Nederlands! Daarnaast zijn ook de tuinen, de kapel en de roofvogelshow de moeite waard. In één van de bijgebouwen is bovendien een gezellige brasserie met terras gevestigd. Meer informatie check de website.

Marjolein

Volg je ons als op Facebook | Tiktok |Instagram | Pinterest | Youtube We vinden het superleuk als je een berichtje achterlaat